Zadziwiający urok bieli

Pierwsze zimowe igrzyska odbyły się w 1924 roku w Chamonix. Pierwszym w historii mistrzem został Amerykanin Charles Jewtraw, który wygrał bieg łyżwiarski na 500 metrów. Rozdano wtedy medale w dyscyplinie zwanej patrolem wojskowym, który był pierwowzorem dzisiejszego biathlonu; żołnierze biegali z pełnym ekwipunkiem i strzelali do celu. Gwiazdą tamtych igrzysk był norweski biegacz narciarski Thorleif Haug, który zdobył trzy złote medale (biegi na 18 km, 50 km oraz kombinacja norweska). Stał się pierwszym królem sportów zimowych. W Chamonix w wieku ledwie 11 lat zadebiutowała Sonja Henie, która jest uważana za jedną z najlepszych łyżwiarek wszech czasów.

Pogoda psuje terminarz

W 1932 roku w Lake Placid igrzyska przedłużono ze względu na aurę do 15 lutego, aby dokończyć rywalizację bobsleistów. To wtedy niesamowitego wyczynu dokonał Eddie Eagan. Amerykanin zdobył złoto w czwórce bobslejowej i zapisał się w kronikach jako jedyny złoty medalista igrzysk zarówno letnich, jak i zimowych. Wszystko dlatego, że w 1920 roku na Igrzyskach w Antwerpii zdobył złoty medal w boksie, pokonując w finale wagi półciężkiej, Sverre'a Soersdala z Norwegii. Do ekipy bobslejowej trafił niemal z przypadku. Jego przyjaciel Jay O'Brien, szef amerykańskiej komisji bobslejowej, zaprosił go do czwórki prowadzonej przez 21-letniego wówczas Billy'ego Fiskego. Eagan przed startem w Lake Placid nigdy wcześniej nie siedział w bobsleju!

Złoty chłopak

W 1980 roku w Lake Placid po raz drugi w historii gościł najlepszych specjalistów od sportów zimowych. Igrzyska były fantastyczne. Wielkim wyczynem popisał się Eric Heiden. Amerykański panczenista z Madison w Wisconsin (rocznik 1958) zdominował igrzyska, wygrywając wszystkie pięć dystansów (od 500 m do 10 000 metrów). To osiągnięcie, które prawdopodobnie nigdy nie zostanie powtórzone przez jednego zawodnika na jednej olimpiadzie. Wyczynu Heiden dokonał w ciągu dziewięciu dni. W każdej konkurencji ustanowił rekord olimpijski. Pewne kłopoty pojawiły się na dystansie 1500 m - Amerykanin omal nie upadł w połowie, ale zdołał się podnieść i wygrać z przewagą 37 setnych sekundy. Uwaga! Po sukcesie w Lake Placid Heiden zajął się... kolarstwem - w 1985 roku wygrał mistrzostwa USA zawodowców, a rok później wziął udział w Tour de France! Obecnie pracuje jako chirurg ortopeda, specjalizuje się w medycynie sportowej i pomaga wielu kontuzjowanym sportowcom.

Eric Heiden wygrał wszystkie pięć dystansów - to osiągnięcie trudne do pobicia. Fot. Anefo / Croes, R.C. - GaHetNa/wikimedia.org

Największy błąd trenera

22 lutego 1980, dwa dni przed zakończeniem igrzysk w Lake Placid, sportowy świat doznał wstrząsu. W turnieju hokejowym amatorzy ze Stanów Zjednoczonych pokonali ZSRR 4:3. Międzynarodowa Federacja Hokeja na Lodzie, IIHF, uznała ten mecz za najważniejszy w historii dyscypliny! Hollywood nie mógł przejść obojętnie wobec takiego wydarzenia i powstał film pod znamiennym tytułem „Cud w Lake Placid”.

W roku 1980 w igrzyskach sportowcy nie mogli mieć statutu zawodowca, więc hokejowa ekipa USA prowadzona przez Herba Brooksa składała się z graczy drużyn uniwersyteckich, którzy dopiero marzyli o dostaniu się do NHL. Z kolei hokeiści ZSRR byli hutnikami, górnikami czy żołnierzami, choć tak naprawdę trenowali nawet ciężej od zawodowców, a do swoich zakładów pracy udawali się tylko po odbiór pensji. 

Supremacja drużyny ZSRR była wówczas niepodważalna. Seryjnie wygrywała igrzyska olimpijskie i mistrzostwa świata. W 1979 roku zagrała trzy mecze z ekipą Gwiazd NHL, pierwszy przegrała 2:4, ale w kolejnych zwyciężyła 5:4 i 6:0. W sparingu pokonała też wybrańców Brooksa 10:3.

Szkoleniowiec USA miał jednak plan. Postawił na monolit. - Nie biorę najlepszych graczy, biorę najbardziej odpowiednich – mówił i wyciskał ze swoich zawodników ostatnie poty.

Mecz od pierwszej minuty miał niespodziewany przebieg. Gwiazdy Wiktora Tichonowa miały problemy. Pierwsza tercja zakończył się remisem. Na gole Aleksieja Kasatonowa i Sergieja Makarowa odpowiedzieli „Buzz” Schneider i Mark Johnson. Tichonow uznał, że za utratę obu bramek odpowiada najlepszy bramkarz świata Władysław Trietiak i zmienił go na Władimira Myszkina. Po latach szkoleniowiec przyznał, że to był jego największy błąd w karierze.

Po drugiej tercji górą byli jednak radzieccy gracze (3:2), ale w trzeciej nastąpił zryw Amerykanów.  W 49 i 50 minucie Myszkina pokonali David Silk i Mike Eruzione. Bohaterem USA był jednak bramkarz Jim Craig. Bronił w nieprawdopodobnych sytuacjach i z wielkim szczęściem. Zatrzymał ZSRR. W hali wybuchła euforia. Brooks pobiegł do szatni, gdzie popłakał się ze szczęścia.

Bramkarz Jim Craig bronił w nieprawdopodobnych sytuacjach i zatrzymał hokeistów ZSRR.  Fot. David Tenenbaum, Associated Press/wikimedia

Zwycięstwo nie gwarantowało Amerykanom złota. Musieli jeszcze pokonać Finów. Zrobili to, choć po dwóch tercjach przegrywali 1:3. W trzeciej wbili jednak trzy gole.

Po dekoracji ekipa amerykańska udała się prosto do Białego Domu na spotkanie z prezydentem Jimmy’m Carterem. Zostali sportowcami 1980 roku we wszystkich najważniejszych amerykańskich plebiscytach.

Brooks zginął w wypadku samochodowym w 2003 roku. Rok wcześniej zdążył jeszcze raz poprowadzić drużynę olimpijską Stanów Zjednoczonych. Amerykanie w Salt Lake City zdobyli srebro, w półfinale pokonali Rosję 3:2, ale w grze o złoto przegrali z Kanadą 2:5. Trener Wiktor Tichonow zmarł w 2014 w Moskwie. Żegnano go jako jednego z najwybitniejszych szkoleniowców w historii ZSRR i Rosji.

Fragment meczu USA - ZSRR na igrzyskach w Lake Placid 1980. Fot. Henry Zbyszynski, wikimedia

Anielski angielski taniec

Znakiem firmowym igrzysk w Sarajewie (1984) pozostanie na zawsze Bolero. W rytm utworu skomponowanego przez Maurycego Ravela wykonali swój program taneczny na lodzie Anglicy Jayne Torvill i Christopher Dean. 8500 widzów w hali lodowej Zetra zostało oczarowanych niesamowitym spektaklem, mieli okazję oglądać najlepszy występ w dziejach dyscypliny. Torvill i Dean byli faworytami do złota, mieli na koncie cztery tytuły mistrzów świata, ale zdecydowali się pójść "pod prąd" - przygotowali repertuar, który wymykał się dotychczasowym standardom, a w dodatku łamał ograniczenia czasowe (program dowolny par tanecznych powinien trwać 4 minuty, ich utwór zaplanowano dłuższy o pół minuty). Namiętny, pełen emocji taniec podbił serca fanów na całym świecie, także sędziowie nie pozostali obojętni na to, co zobaczyli - na tablicy wyników pojawiły się najwyższe noty w historii tego sportu, dwanaście szóstek, sześć razy 5,9 punktu. Za wrażenie artystyczne – wyłącznie szóstki! Ten występ zapamiętał cały świat, nie tylko wielbiciele łyżwiarstwa.

Ostatni będzie pierwszym

Jednym z najbardziej niesamowitych momentów igrzysk w Salt Lake City (2002) był wyścig w short tracku. To wtedy jeden z ogromnych pechowców zdobył... najszczęśliwsze złoto. Australijczyk Steven Bradbury jechał na ostatniej pozycji w finale. Na ostatnim zakręcie wszyscy jego rywale zderzyli się i upadli, a Bradbury minął ich, zdobywając pierwszy zimowy złoty medal dla Australii! Co ciekawe, do tego momentu Australijczyk był uważany za jednego z największych pechowców - w 1994 roku po zderzeniu z rywalem miał tak przecięte udo, że stracił 4 litry krwi, założono mu ponad sto szwów i niewiele brakowało, a nie uszedłby z życiem. Sześć lat później doznał tak poważnego upadku, że złamał dwa kręgi w kręgosłupie i spędził półtora miesiąca w specjalnej ortezie. Co ciekawe, obecnie jest mówcą motywacyjnym i... komikiem.

Przygotowali pp, mic

Zwycięstwo amerykańskich hokeistów uwieczniono nawet na znaczku. 

MULTIMEDALIŚCI ZIO

(w nawiasie kolejno: złote, srebrne, brązowe)

WSZECHSTRONNI

Pięcioro mistrzów olimpijskich w różnych dyscyplinach zimowych

ZIO W LICZBACH