Stwórzmy sobie selekcjonera!

REPREZENTACJA

Nie każdy trener jest selekcjonerem, ale każdy selekcjoner jest trenerem. Każdy zdaje sobie sprawę z tego, że praca jednego i drugiego choć podobna, to w wielu aspektach jest zupełnie inna. Szkoleniowiec reprezentacji ma zupełnie inną charakterystykę pracy, w związku z czym musi kłaść nacisk na inne elementy niż trener klubowy. Jakie cechy powinien posiadać dobry selekcjoner?

1. Umiejętność stworzenia pigułki treningowej

Główna różnica między trenerem a selekcjonerem jest taka, że ten drugi wiecznie nie ma czasu. Zgrupowania trwają zazwyczaj tydzień z hakiem, w ich trakcie trzeba zagrać 2-3 mecze, zaliczyć kilka lotów samolotem. Niektórzy piłkarze przybywają z daleka, mogą mieć jet lag (np. sekcja amerykańska). Selekcjoner nie ma możliwości „tłuczenia” piłkarzom swojej myśli szkoleniowej i szlifowania jej przez wielotygodniowy okres przygotowawczy. Musi zdiagnozować największe bolączki drużyny oraz jej największe atuty. Te pierwsze musi jak najszybciej ukryć, te drugie – wyeksponować. Okej, w klubie też tak to działa, ale w kadrze nie ma możliwości, aby zrobić to w stopniu perfekcyjnym, fundamentalnym, dogłębnym, a jedynie doraźnym, trochę na łapu capu. Zapewne nie uda się ukryć/wyeksponować wszystkiego, ale w tym właśnie rola selekcjonera, żeby zdążył zrobić jak najwięcej. Trener narodowy nie przygotuje drużyny motorycznie i nie wymyśli skomplikowanych manewrów taktycznych. Jeśli wiecznie narzeka na brak czasu, powinien zmienić posadę.

2. Wysoki poziom selekcji

Selekcjoner nie zrobi transferów, nie ściągnie wymarzonych graczy za kilkadziesiąt/set milionów, którzy rozwiążą wszystkie jego problemy. Co najwyżej może sobie kogoś naturalizować, ale to też nie jest takie hop-siup. Z pustego to i Salomon nie naleje, stąd rolą selekcjonera jest wyciskanie obywateli danego państwa jak cytryny. Musi przeszywać wszystkich piłkarzy na wskroś, by wiedzieć, kto najlepiej będzie pasował do jego pomysłu i do danej grupy. Jeśli przez odpowiednie dobranie kart w talii zwiększy jakość zespołu choćby o kilka procent – to znakomicie. Powołania zawsze wzbudzają wiele emocji – czemu nie ma tego, czemu jest tamten itp. To jednak wszystko wizja selekcjonera, którą koniec końców trzeba zaakceptować. On ogląda wszystkich kadrowiczów (a przynajmniej powinien), on dostaje raporty i analizy, on z nimi rozmawia, on widzi funkcjonowanie drużyny od środka. Teraz pozostaje tylko pytanie, co z tymi faktami zrobi?

3. Rozwinięte zdolności przywódcze

Trener drużyny narodowej powinien mieć odpowiednią aurę, inną niż trener klubowy. Musi umieć pociągnąć za sobą ekipę, co wielokrotnie w przypadku reprezentacji ma większe znaczenie niż setki detali taktyczno-organizacyjno-technicznych. Jeśli zespół jest za selekcjonerem, to już połowa sukcesu. Jeśli pojawiają się „kwasy”, to je natychmiast widać, rzutują na drużynę, która nie wykorzystuje swojego potencjału. Można mieć piłkarzy z najlepszych klubów, ale jeśli oni nie „czują” selekcjonera, nic z tego nie będzie.

To zresztą częsty problem polskiej reprezentacji. Zawodnicy przyjeżdżają z mocnych lig, z niezłych klubów, gdzie wielu z nich współpracuje z trenerskimi znakomitościami – by wymienić Hansiego Flicka, Mikela Artetę, Simone Inzaghiego (już nie), Jose Mourinho, Unaia Emery'ego, Robina van Persie'ego. Selekcjoner musi przekonać piłkarzy, że też ma „to coś”. Aspekt psychologiczny zarządzania grupą ma w jego przypadku jeszcze większe znaczenie niż w piłce klubowej, gdzie jednak pewne rzeczy mogą wymagać czasu, mogą się „przeżreć” i z czasem wypalić. W kadrze tego nie ma. Zawodnicy od razu muszą traktować szkoleniowca z odpowiednim respektem, a nie widzieć w nim wuefistę.

4. Odporność na presję

Trener Górnika, Ruchu, Lecha czy Legii musi mierzyć się z presją rzesz kibicowskich. A co ma powiedzieć selekcjoner? W teorii jest on jedynym na tym stanowisku, ale w praktyce w Polsce selekcjonerów jest prawie 37 milionów. Każdy wie wszystko lepiej, a dziennikarze – tak, my też – to już w ogóle (ale my w „Sporcie" naprawdę wiemy!). Dlatego trener reprezentacji nie może dać sobie wejść na głowę. Każdy słaby wynik, każda niepopularna decyzja, każda kontrowersyjna czy niejasna wypowiedź będą poddawane ocenie, a zazwyczaj też krytyce. Eksperci będą grzmieć i wygłaszać swoje tezy, a wszystko to będzie dochodziło do uszu selekcjonera.

Dlatego musi to wytrzymać i robić swoje. Nie może spanikować, ale nie może też popaść w syndrom oblężonej twierdzy, który „odcina” od racjonalnego myślenia. W tym kontekście przewagę mają szkoleniowcy z zagranicy. Nie znają wszystkich mediów, dziennikarzy, gadających głów. Dużo czasu spędzają poza Polską (fakt, nie opinia), nie wszystko rozumieją. Nie mają koneksji z działaczami czy żurnalistami, więc nie są opleceni kłączami opinii publicznej w takim stopniu, jak swojscy trenerzy.

5. Elastyczność i balans taktyczny

W Polsce zawsze są dylematy. Pierwszy – trener Polak czy obcokrajowiec? Drugi – grać brzydko i skutecznie czy ładnie, ale z większymi nerwami o wynik? Najlepiej jest oczywiście grać i ładnie, i skutecznie, ale zazwyczaj wychodzi brzydko i nieskutecznie. Od selekcjonera należy oczekiwać, że dostosuje się do sytuacji. Jak w gospodarce, tak i w futbolu Polska jest zawieszona poniżej tych największych, a powyżej „ogórków”. Z tymi pierwszymi trzeba podnieść gardę i czasem zagrać tylko na wynik (co nie znaczy, że należy chować głowę w piasek), z tymi drugimi zaś wypada oczekiwać pokazu siły. A co z rywalami na podobnym poziomie? Tutaj leży cała sztuka selekcjonerska, by tak ustawić zespół, aby elastycznie przechodził z fazy głębokiej obrony do wysokiego ataku i dominacji. Sztywna postawa sprawdza się w tańcach towarzyskich, nie na boisku.

6. Umiejętność budowania relacji z otoczeniem zewnętrznym

W kadrze, tak jak w żadnym klubie, ważny jest PR. To on warunkuje, czy kadra będzie pracować we względnym spokoju, czy wszyscy będą w nią „walić” z każdej strony (abstrahując od słuszności tych ataków). Adam Nawałka był dość nudnym szkoleniowcem w kontakcie z mediami, nie mówił nic kontrowersyjnego, dzięki czemu miał spokój (no i do mundialu w 2018 roku miał też wyniki). Czesław Michniewicz czy Michał Probierz nie wypowiadali się natomiast w sposób dla siebie najkorzystniejszy – ten pierwszy w kontekście swojej korupcyjnej przeszłości, ten drugi w kontekście gry reprezentacji i tego, że wszyscy widzieli co innego niż opowiadał. Fernando Santosa nigdy nie było w Polsce mimo hucznych zapowiedzi. Najlepszą gadkę miał Paulo Sousa, nie bez kozery nazywany po czasie siwym bajerantem. Może rozpoczęcie selekcjonerskiej przygody od nawiązania do Jana Pawła II było zabiegiem komunikacyjnie łopatologicznym, ale... w Polsce skutecznym. Zabrakło jeszcze husarii.

7. Znajomość i świadomość polskich realiów

Znajomość języka polskiego nie jest wymagana na tym stanowisku. Większość piłkarzy i tak występuje za granicą (lub będzie to robić), więc po angielsku spokojnie można się dogadać. Ważne jest jednak to, aby rozumieć, jakie są polskie realia. Dla wielu kibiców reprezentacja Polski jest świętsza od najświętszych, a Polacy lubią słuchać o swojej wielkości i wspaniałości, nawet jeśli są to często słowa nad wyraz. Selekcjoner musi czuć klimat PZPN-owskiego bagienka, musi znać realia polskiego futbolu klubowego, szkolenia młodzieży. Nie zawsze są to elementy mające bezpośredni wpływ na kadrę, ale w dalszej perspektywie są istotne i ktoś taki, jak selekcjoner, musi o tym wiedzieć. „Reprezentacja to największe dobro narodowe!” – będzie słyszał.

8. Aktywność poza zgrupowaniami

W Polsce nie ma nic gorszego od selekcjonera, który jest widoczny tylko w trakcie okienka reprezentacyjnego. Choć ekstraklasa nie odgrywa w kadrze wielkiej roli, to obecność trenera kadry na najważniejszych spotkaniach ligowych jest mile widziana. Po prostu wypada. Poza tym od selekcjonera Polski wymaga się, by był częścią tutejszej piłki nożnej, angażował się w nią, pomagał w rozwoju. No bo skoro inkasuje tak wielkie pieniądze... to co ma robić między czerwcem a wrześniem albo między listopadem a marcem?

9. Umiejętność radzenia sobie z... Lewandowskim

Jak pokazały ostatnie dni, najlepsi piłkarze świata potrafią być i błogosławieństwem, i przekleństwem. Nie będziemy tu już rozkopywać po raz kolejny konfliktu Michała Probierza i Roberta Lewandowskiego, ale użyjemy truizmu, że z takimi gwiazdami trzeba się odpowiednio ustawić. Grzechem przecież byłoby niewykorzystanie ich potencjału, co zresztą widać po liczbach, jakie w ciągu swojej reprezentacyjnej kariery osiągał „Lewy”. Polska nie jest tu jedynym przypadkiem, gdy gwiazda przerasta pozostałych. Nawet takie potęgi, jak Portugalia i Argentyna musiały pokornie chylić czoło przed Ronaldo i Messim. Francja też miewa problemy z Mbappem. Poza tym są/byli jeszcze Ibrahimović w Szwecji, Mchitarjan w Armenii, Salah w Egipcie itd. Lewandowski ma 36 lat, więc jeszcze może coś dać tej reprezentacji.

Piotr Tubacki