Ręka w rękę z dyktatorami

Kazimierz Mochlinski z Londynu

U zarania mundialu 2026 – słówko nie tyle o samym turnieju, ale o organizacji, która to firmuje. Od lat przecież polityka FIFA, bo o niej mowa, budzi szereg wątpliwości, emocji, często irytacji, zaś dzisiejsza sytuacja geopolityczna tym bardziej stawia pod znakiem zapytania stosowność działań podejmowanych przez władze – albo władcę, bo to mocno autorytarna instytucja – światowej piłki.

Pamiętacie grudniowy show z udziałem Gianniego Infantino, prezydenta FIFA, i Donalda Trumpa? Lokator Białego Domu zabiegał w owym czasie intensywnie – wyłącznie dla zaspokojenia własnego ego(izmu) – o Pokojową Nagrodę Nobla. Nie dostał jej, więc usłużnie pojawił się Szwajcar z zupełnie nowym w historii kierowanej przezeń instytucji wyróżnieniem – pokojową nagrodą FIFA.

Rimet był pierwszy

Groteska? Przez bardzo wielu (nie tylko) kibiców tak właśnie oceniona została cała ta hucpa. Natomiast nie od rzeczy będzie przypomnieć, że już ponad 100 lat temu młoda jeszcze wówczas instytucja promująca futbol w świecie miewała kontrowersyjne decyzje, incydenty, sytuacje.

Mundial wymyślił Jules Rimet, przez ponad trzy dekady stojący na czele środowiska futbolowego. To jego imieniem nazwano trofeum, wręczane od 1930 roku triumfatorom zmagań pod szyldem „mistrzostw świata”, ostatecznie zgarnięte 40 lat później na własność przez Brazylijczyków po ich trzecim triumfie.

Rimet walczył w I wojnie światowej. Chęć uniknięcia powtórki z owego kataklizmu, który ogarnął całą Europę, stała się jego obsesją, jednak droga, jaką obrał do realizacji swego – słusznego przecież – celu, z punktu widzenia historii stawia tę inicjatywę pod dużym znakiem zapytania. Organizację pierwszego mundialu na Starym Kontynencie, w 1934 r., powierzył przecież Włochom, na czele których stał już wówczas Benito Mussolini, przyszły sojusznik III Rzeszy w II wojnie światowej. Na czele włoskiego związku futbolowego Duce postawił jednego ze swych zaufanych wojskowych, generała Giorgio Vaccaro. To on – politycznie – odpowiadał za organizację mistrzowskiego turnieju, który oczywiście gospodarze wygrali. Mundial – choć pewnie nie w takim stopniu, jak igrzyska berlińskie dwa lata później – wykorzystany został propagandowo przez faszystowskie władze kraju.

Blatter dał „przykład”

Temat Pokojowej Nagrody Nobla w kontekście piłkarskim pojawił się kilka dekad później, za kadencji Seppa Blattera. To on w pewnym momencie swych futbolowych rządów wysunął pomysł, aby tym właśnie wyróżnieniem uhonorować FIFA, odgrywającą – jego zdaniem – ogromną rolę w utrzymaniu światowego pokoju. Blatter doczekał się nawet osobistej nominacji do tej nagrody. Czy słusznie? To już własna ocena każdego Czytelnika. Problem z ową nominacją był inny: kandydaturę wysunął Władimir Putin, który – co wiadomo było już dużo wcześniej nim napadł na Ukrainę – bynajmniej posłańcem pokoju nie jest...

To właśnie rosyjskiego dyktatora wybrała sobie FIFA na jednego z partnerów swych działań! Współpracował z nim wspomniany Blatter, mocno kolaboruje też z nim Gianni Infantino. Ten ostatni – wcześniej co najwyżej sprawny administrator w szeregach federacji – wykorzystał kłopoty swego futbolowego „bossa”, właśnie Blattera, i trochę niespodziewanie zajął jego stanowisko, a że ma wielkie uznanie dla „mocnych przywódców”, FIFA posterowała w kierunku takich właśnie ludzi i ich krajów, rządzonych autorytarnie. Mieliśmy więc w 2018 mundial w Rosji, teraz – miast World Cup – mamy „Trump Cup” za oceanem. Szwajcar dawał się w paru sytuacjach sfotografować w czapeczkach sławiących amerykańskiego prezydenta, a w końcu i swoje biuro przeniósł z ojczyzny do USA. Nie do Nowego Jorku jednak, gdzie będzie finał, ale do Miami. Czemu akurat tam? Bo blisko stamtąd do Mar-a-Lago, czyli luksusowej rezydencji Trumpa! W zamian dostał od niego miejsce w tzw. Radzie Pokoju.

Loża autorytarnych VIP-ów

Związki piłki z polityką to jednak nic nowego, bo mają prawie stuletnią tradycję. Krótko przed pierwszymi mistrzostwami świata FIFA przecież... zbankrutowała! To wtedy narodził się pomysł, by koszty mundialu ponosił kraj-organizator. Urugwaj w 1930 się na to zgodził i od tej pory stało się to tradycją. Stąd właśnie owa skłonność powierzania finałów MŚ krajom reżimowym, w których ludność – trzymana za twarz – nie pyta o koszta takich imprez. O 2018 już wspominaliśmy; to wtedy świat karmiony był obrazkiem lóż honorowych, w których królowali Infantino, Putin i Mohammed bin Salman – dziś faktyczny przywódca Arabii Saudyjskiej, która krótko potem dostała mundial w 2034, a po drodze był jeszcze Katar, gdzie rodzina królewska też tłumi przejawy wolnej myśli...

Być może z tych powodów, by unikać trudnych pytań, Gianni Infantino już od trzech lat nie wystąpił na żadnej konferencji prasowej! A gdy parę dni temu pojawił się przed mediami na Estadio Azteca – bo musiał przed inauguracją MŚ – nie powiedział niczego, co warte byłoby zacytowania... Ze światem komunikuje się głównie przez media społecznościowe i to nie przez te oficjalne, należące do FIFA, ale przez osobiste konto na Instagramie. Dzięki temu buduje wrażenie, że „FIFA to ja”, a FIFA, płacąc mu 6 mln dolarów rocznie, najwyraźniej nie ma z tym żadnego problemu! Wybrany został po raz czwarty na jej prezydenta, na ogół nie mając kontrkandydata. Czyż można się dziwić, że z podziwem patrzy na dyktatorów?

Kult (wy)zysku

A propos przywołanego wcześniej Kataru. Dziwny to był turniej, w zasadzie w obrębie... jednego miasta. Podróże nie nastręczały kibicom problemów, a i ceny – choć w tamtym momencie nie sprawiały przyjaznego wrażenia – były umiarkowane. Na finał można było wejść za marne 450 funtów (600 dolarów). Mecz grupowy zaś wart był tylko 68,5 funta (92 dolary).

Dystrybucja biletów na mundial 2026 to zaś koszmar. Ludzie niby kupują wejściówki, tak naprawdę nie wiedząc jednak, ile i za co płacą! Ceny się zmieniają nieustannie, ta końcowa czasem jest wyższa od tej wyjściowej albo kupujący już po dokonaniu transakcji dostają bilety niższej kategorii niż opłacili. No i zupełny odjazd cenowy. Najtańsze miejsca na finał w NY kosztują 4185 dolarów; średniej klasy – 5560 dolarów, a najdroższe – 8860 dolarów. I nie mówimy o wejściówkach VIP, ale o najzwyklejszym bilecie, bez choćby butelki wody! Na marginesie: organizatorzy zabronili kibicom wnoszenia na obiekty... butelek wielokrotnego użytku; za każdym razem trzeba będzie kupić nową. Biznes is biznes...

Faza grupowa? Najtańsze wejściówki na mecz Anglia – Chorwacja kosztują 198 funtów (265 dolarów). Co więcej: nie ma standardowej ceny gier grupowych. Spotkania bardziej renomowanych ekip są wyceniane dużo wyżej. Fani angielscy zapłacą więc zdecydowanie więcej niż ich szkoccy koledzy! Gdyby Anglia dotarła do finału – czyli ósmego dla niej meczu w turnieju – za pakiet najtańszych wejściówek na wszystkie te spotkania jej kibic musiałby wysupłać 5225 funtów, czyli prawie 7000 dolarów (8580 funtów - 11,5 tys. dolarów za pakiet „średni” i 12 357 funtów – 16,5 tys. dolarów za najdroższy). To trzy i pół raza więcej w każdej kategorii niż w Katarze! A gdzie koszta przelotu za ocean? Podróży po arenach? Noclegów? Utrzymania? Łupieniu fanów nie ma końca.

Wielokrotnie wrosły ceny komunikacji publicznej. Do tej pory, przy okazji meczów NFL czy MLS, wystarczyło kilka dolarów na dojazd na stadion, nawet ten odległy o kilkadziesiąt kilometrów. Podczas mistrzostw przejazd autobusem czy pociągiem na tej samej trasie kosztować  będzie 100 dolarów! Żeby było ciekawiej: sam Trump, komentując ceny wejściówek, zaznaczył, że... nigdy by tyle nie wydał na obejrzenie piłkarskiego meczu. Fajne, nie?

Wizy i wizyty

No i jest jeszcze sprawa wiz. Legitymowanie się biletem na MŚ i biletem lotniczym nie wystarcza, byś zasłużył na pozytywną decyzję w tej sprawie, jeśli pochodzisz z kraju, któremu akurat nie po drodze z Trumpem. Przypadek piłkarzy irańskich, którzy dostawać będą 24-godzinne zgody na wpadnięcie do USA, rozegranie meczu i powrót do kwater w Meksyku, to tylko wierzchołek góry lodowej. Fani z Senegalu dostali 70 procent odpowiedzi odmownych na wnioski wizowe; z Ghany – 60 procent; Egipt i Algieria – po 50 procent; nawet Ekwador – ponad 40 procent. Trudności z wjazdem do kraju-gospodarza (USA ma 78 spotkań, Meksyk i Kanada – po 13) mieli nawet europejscy dziennikarze, choć wcześniej pozytywnie przeszli proces akredytacyjny. AIPS, czyli organizacja zrzeszająca dziennikarzy sportowych, złożyła w tej sprawie oficjalny protest: ale w „największej demokracji świata” będzie mieć on jakiekolwiek znaczenie? Nic dziwnego, że nie brak komentarzy, w których turniej Infantino i Trumpa porównuje się do wspomnianej na wstępie imprezy Rimeta i Mussoliniego!

Trudno mieć ciepłe uczucia do takiego mundialu. Organizatorzy – ci polityczni i ci piłkarscy – sami ich nie mają; liczy się tylko biznes. Mecze rozpoczynane w godzinie największych upałów i duchoty nie będą dobrą reklamą piłki; nie mówiąc już o długich podróżach (zazwyczaj lotniczych) między arenami kolejnych spotkań, a przecież niemal każdy z piłkarzy przyjechał na mundial z kilkudziesięcioma meczami minionego sezonu w nogach. Jak to wytrzymają? Ano będziemy obserwować.